Dank meme, kasıtlı olarak düşük kaliteli, aşırı sıkıştırılmış ya da mantıksız görünen, bu "kötülüğün" kendisiyle güldüren ironik internet meme'idir. Terim önce alaycı bir övgü olarak kullanıldı, zamanla kendi estetiği olan bir mizah türüne dönüştü. Kısacası dank meme, "o kadar kötü ki iyi" hissini bilinçli olarak üreten içeriktir.

İnternet argosunda en çok yanlış anlaşılan terimlerden biri bu. Kelimenin sözlük anlamı "küflü, nemli" gibi pek de övücü olmayan bir şey; ama internette tam tersi bir iltifata dönüştü. Bu ters dönüş, terimin en ilginç yanı ve internet mizahının genel çalışma mantığını da özetliyor: bir şeyle yeterince uzun süre dalga geçersen, dalga geçtiğin şey bir tarza dönüşür.

Dank kelimesi nereden geliyor?

Genel kabul gören anlatıya göre "dank", İngilizce argoda önce "güçlü, kaliteli" anlamında, belli bir alt kültürde kullanılan bir kelimeydi. İnternet forumları bu kelimeyi 2010'lara doğru ödünç aldı ve düşük kaliteli, aşırı basit meme'leri alaycı biçimde övmek için kullanmaya başladı. Yani ilk anlamı neredeyse bir iğnelemeydi: "bu meme o kadar dank ki" demek, "bu o kadar bayat ki" anlamına geliyordu.

Kelimenin tam olarak ne zaman ve hangi toplulukta bu anlamı kazandığı konusunda kesin bir tarih vermek zor; internet argosu genelde tek bir yerden değil, aynı anda pek çok yerden doğar. Emin olduğumuz şey şu: alay olarak başlayan kullanım zamanla kendi başına bir estetik kategori hâline geldi.

Dank meme neden kasıtlı olarak kötü görünür?

Çünkü "kötü" görünmek bir tepki. Belli bir noktada internetteki meme'ler çok düzgün, çok şablonlu, çok markalı hâle geldi. Dank estetiği buna karşı bir isyan gibi okunabilir:

  • Aşırı sıkıştırma. Görsel defalarca kaydedilip paylaşılmış gibi piksellenmiş, bulanık. Bazen bu etki bilerek, efektle ekleniyor.
  • Doygun renkler ve parlama. Kontrast o kadar açılmış ki yüzler turuncuya dönmüş.
  • Rastgele yerleştirilmiş metin. Ortalanmamış, eğri, farklı fontlarla yazılmış yazılar.
  • Anlamsız eklemeler. Bir köşeye yapıştırılmış alakasız nesne, sebepsiz yere büyütülmüş bir göz, patlama efekti.

Bu işaretlerin hepsi izleyiciye şunu söylüyor: "Bunun düzgün olmadığını biliyorum, sen de biliyorsun, ikimiz de bunu biliyor olmamızla eğleniyoruz."

İroni katmanları: post-ironi ne demek?

Dank meme'i anlamak için üç katmanı görmek gerekiyor:

  1. Düz mizah. Şaka yüzeyde anlaşılır. Kedi düşer, gülersin.
  2. İronik mizah. Şaka kötü yapılmış olmasıyla dalga geçer. "Bu kadar kötü tasarlanmış olması komik."
  3. Post-ironi. Artık içeriğin gerçekten mi yoksa ironik olarak mı kötü olduğunu ayırt edemezsin. Belirsizliğin kendisi mizahın kaynağıdır.

Üçüncü katman dank kültürünün imzası. Bir görsel "kasıtlı kötü" mü yoksa "gerçekten kötü ama tesadüfen komik" mi, bunu tartışmak da eğlencenin parçası. Şöyle bir örnek düşünün: aşırı pikselli bir patates fotoğrafı, üstünde eğri harflerle "BU PATATES SENİN HAKKINDA HER ŞEYİ BİLİYOR". Neden komik? Açık konuşalım, tam olarak açıklayamıyoruz. Ve bu açıklanamazlık, türün çalıştığının kanıtı.

Absürt mizah ile dank meme arasındaki ilişki ne?

Klasik mizah bir mantık kırılmasına dayanır: bir beklenti kurulur, beklenmedik bir şey olur. Absürt mizah ise mantığı tümden reddeder; tuhaflığın kendisi amaçtır. Dank meme bu absürtlüğün internetteki en yoğun hâllerinden biri.

İnternetin burada özel bir rolü var: mantıksız içeriği üretmenin ve dağıtmanın maliyeti neredeyse sıfır. Tanıdık bir formata, örneğin ikonik bir meme şablonuna, tamamen alakasız bir metin yazmak bile mizah üretiyor, çünkü formatın beklentisi ile içerik arasındaki uyumsuzluk komik. Bu, neden bazı şakaların tuttuğunu anlatan uyumsuzluk teorisinin en uç uygulaması.

Dank meme'in Türkçe karşılığı var mı?

Tek kelimelik yerleşik bir karşılığı yok. Türkçe internet kültürü "dank" kelimesini doğrudan benimsemedi; kendi absürt ve ironik dilini başka köklerden geliştirdi:

  • Sözlük geleneği. Ciddi bir konuyu absürt dille ya da absürt bir konuyu aşırı ciddi dille anlatmak uzun süredir yerli mizahın parçası. Bu, post-ironiye çok yakın bir yapı. Konuyu copypasta ve sözlük kültürü yazısında açtık.
  • Kasıtlı "kötü" caps'ler. Türkçe internette de düşük kaliteli, saçma içerik üretildi ama çoğu zaman övgüyle değil, şaşkın bir "bu ne şimdi" tepkisiyle karşılandı.
  • İthal terimler. Genç kullanıcılar arasında "dank", "based", "cringe" gibi kelimeler Türkçe cümlelerin içine karışık kullanılıyor. Bunların bir kısmını internet argosu sözlüğümüzde açıkladık.

En yakın Türkçe tarif muhtemelen "o kadar saçma ki güzel" gibi uzun bir kalıp. Bizce bu da bir şey söylüyor: kavram yerli kültürde organik bir kelime bulmadı, ama davranışın kendisi zaten vardı.

Dank meme bir format mı, bir estetik mi?

Estetik. Diğer meme türlerinin aksine dank meme sabit bir panel yapısına ya da belirli bir görsele bağlı değil. Onu bir şablondan değil, işaretlerinden tanırsın: düşük çözünürlük, aşırı doygunluk, rastgele efektler, mantıksız metin.

Bu esneklik türün ömrünü uzattı. Sabit formatlar bir süre sonra doygunluğa ulaşır, tahmin edilebilir hâle gelir ve ölür. Bir estetik ise kendini sürekli yeniden icat edebilir, çünkü kuralı zaten kuralsızlık. Bu yüzden "dank meme öldü" cümlesini her birkaç yılda bir duyarsınız ve her seferinde yanlış çıkar.

Kendi dank meme'ini nasıl yaparsın?

Kolay görünür, değildir. Birkaç öneri:

  1. Tanıdık bir zeminle başla. Herkesin bildiği bir şablon ya da gündelik bir nesne seç. Absürtlük, tanıdık bir şeyin bozulmasıyla daha iyi çalışır.
  2. Tek bir tuhaflık ekle. Beş tuhaflık gürültüdür; bir tuhaflık şakadır. Örneğin sıradan bir çaydanlık fotoğrafına "BU ÇAYDANLIK 1997'DEN BERİ KAYNIYOR VE DURMAYACAK" yazmak yeterli.
  3. Ciddi tonu koru. Metin ne kadar saçma olursa olsun, sanki çok önemli bir bilgiymiş gibi yaz.
  4. Görsel bozulmayı abartma. Okunamayan metin dank değil, sadece okunamayan metin.
  5. Kimseyi hedef alma. Absürt mizahın güzelliği, kimseyi incitmeden de işleyebilmesi. Gerçek kişilere ya da gruplara yönelmek türün ruhuna ters.

Bir de zamanlama meselesi var. Dank meme'ler genellikle bir akımın doygunluğa ulaştığı anda en iyi çalışır: herkes aynı şablonu düzgün düzgün kullanırken, onu bilerek bozan kişi öne çıkar. Yani önce ortadaki ana akımı tanıman, sonra onu çarpıtman gerekiyor. Neyin çok kullanıldığını görmek için haftanın en komiklerine bakmak iyi bir radar.

Denemek istersen caps yapıcıyı aç ya da genel yükleme sayfasından kendi görselini yükle. Sonucu meme kategorisine veya tam da bu tür "mantık dışı ama işleyen" içerikler için var olan wtf kategorisine gönderebilirsin. Kendi meme bilgini ölçmek istersen meme kültürü testi seni bekliyor.

Her absürt içerik dank sayılır mı?

Hayır. En sık yapılan hata şu: rastgelelik tek başına komik değildir. Dank kültüründe bile bir iç mantık var. Abartı, zamanlama ve tanıdık formatlara referans hâlâ işliyor, sadece daha gevşek kurallarla.

Amaçsızca "saçma" bir şey üretmek çoğunlukla düz düşer. İşleyen içerik, izleyiciye "bunun ne kadar saçma olduğunu fark ediyorum ve bu yüzden gülüyorum" hissini yaşatandır. Yani dank meme de sonuçta bir zanaat; sadece zanaatın özensiz görünmesi gerekiyor. Bunu başaranların içerikleri genellikle trend listesine de kendiliğinden düşüyor.

Sık sorulanlar

Dank meme ne demek?

Dank meme, kasıtlı olarak düşük kaliteli, abartılı ya da mantıksız görünen ve bu kötülüğüyle güldüren ironik meme'dir. Terim önce alaycı bir övgü olarak doğdu, sonra kendi estetiği olan bir mizah türüne dönüştü.

Dank meme ile normal meme arasındaki fark nedir?

Normal meme genelde bir şablona ve anlaşılır bir şaka yapısına dayanır. Dank meme ise bir şablondan çok bir estetiktir; düşük çözünürlük, aşırı doygunluk ve absürt metinle, çoğu zaman şakanın kendisinden çok şakanın kötü yapılmışlığıyla güldürür.

Post-ironi nedir?

Post-ironi, bir içeriğin samimi mi yoksa ironik mi olduğunun artık ayırt edilemediği mizah katmanıdır. Dank meme kültüründe bu belirsizliğin kendisi komedi kaynağı olarak kullanılır.

Dank meme'in Türkçesi nedir?

Yerleşik tek kelimelik bir karşılığı yok. Genelde İngilizce hâliyle kullanılıyor ya da "o kadar saçma ki iyi" gibi tarif edici kalıplarla anlatılıyor.