WTF capsleri, "bu ne şimdi" dedirten absürt mizahtır: beklentiyi tamamen boşa düşürüp yerine tuhaf ama kendi içinde tutarlı bir dünya koyar ve güldüren şey şaşkınlığın kendisidir. Bu akış topluluğun en açıklanamaz gönderilerini topluyor; aşağıda absürdün rastgelelikten nasıl ayrıldığını ve kendi WTF capsinizi nasıl kuracağınızı anlatıyoruz.
WTF capsleri nedir, akışta neler var?
Açık konuşalım: WTF, sitenin en disiplinsiz görünen ama aslında en çok emek isteyen köşesi. Buraya düşen gönderilerin ortak noktası bir konu değil, bir tepki. Kedi olabilir, iş yeri olabilir, bir tarih sahnesi olabilir; önemli olan okurun ekrana bakıp bir saniye donması, sonra kahkahayı basması.
Akışta genelde üç tip içerik görüyoruz. Birincisi mantığı ters yüz edilmiş sahneler: bir güvercinin sabah toplantısına katılması, bir buzdolabının istifa dilekçesi yazması. İkincisi fotoğrafın kendisinin zaten tuhaf olduğu, altına yazılan tek cümlenin tuhaflığı büyüttüğü gönderiler. Üçüncüsü de uzun, ciddi tonla anlatılan saçmalıklar; bir bakkal fişini antik bir kehanet gibi yorumlamak gibi.
Bize sorarsanız bu kategori, sitedeki diğer tüm akışların laboratuvarı. Kedi capsleri veya iş yeri capsleri gibi konu hub'larında tutan birçok kalıp önce burada, şekilsiz ve deneysel hâlde doğuyor. Sonra olgunlaşıp kendi konusuna göç ediyor.
Absürt mizah neden komik?
Mizah teorilerinin en bilineni "uyumsuzluk" fikridir: beklediğimiz şeyle karşılaştığımız şey arasındaki uçurum bizi güldürür. Bu fikri daha ayrıntılı olarak neden bazı şakalar tutar yazımızda anlattık. Absürt mizah bu uçurumu sonuna kadar açar. Klasik bir şakada uyumsuzluk sonunda çözülür, "haa, anladım" dersiniz. Absürtte ise çözülmez; onun yerine siz uçurumun kenarında oturup manzaranın keyfini çıkarırsınız.
Bizce işin sırrı şu: beyin, bir şeyin anlamsız olduğunu kabul etmeden önce ona anlam yüklemeye çalışır. Bir fotoğrafta takım elbiseli bir keçinin bankamatik kuyruğunda beklediğini gördüğünüzde bir an "neden?" diye düşünürsünüz. O "neden"in cevabı olmadığını anladığınız saniye, gerginlik boşalır. Kahkaha tam o boşalma anıdır.
Bir de rahatlama tarafı var. Gündelik hayat kurallarla dolu: mesai saati, kira, fatura, sıra numarası. Absürt bir gönderi bütün bu kuralları birkaç saniyeliğine askıya alır. Bir buzdolabı istifa edebiliyorsa, sizin de pazartesi sabahı biraz sızlanmanız mazur görülebilir. Bu yüzden WTF gönderileri, özellikle yorucu günlerin akşamında şaşırtıcı biçimde iyi gidiyor; bu bir ölçüm değil, bizim akışı izlerken edindiğimiz izlenim.
Son olarak paylaşılabilirlik meselesi. Absürt bir şey gördüğünüzde onu tek başınıza taşımak istemezsiniz. "Şuna bak, ben mi deliriyorum?" diye birine atarsınız. Absürt mizah biraz da tanık arama ihtiyacından beslenir.
Absürt ile rastgele arasındaki fark ne?
Bu bölüm bu rehberin kalbi, çünkü WTF akışına düşen gönderilerin çoğu burada kazanıyor ya da kaybediyor. Rastgele bir şey tuhaftır ama sizi hiçbir yere götürmez. Absürt bir şey de tuhaftır, ama içinde bir kural, bir iç mantık vardır.
Şöyle bir örnek düşünün. Bir fotoğrafa "PATATES MAVİ SALI UÇAK" yazmak rastgeledir. Kelimeler birbirine yabancıdır, okur ne arayacağını bilemez ve gözü hemen bir sonraki gönderiye kayar. Aynı fotoğrafa, bir patatesin masada oturduğu bir sahneye, şunu yazdığınızı varsayın:
ÜST: MÜDÜR BEY PATATESİ TERFİ ETTİRDİ ALT: ÇÜNKÜ HİÇ ŞİKAYET ETMİYOR
Durum yine saçma: patatesler terfi almaz. Ama cümlenin içinde tanıdık bir iş yeri dinamiği, sessiz ve itirazsız çalışanın ödüllendirilmesi, var. Absürtlük bir gerçeği işaret eden bir mercek hâline geliyor. Fark buradan çıkıyor.
Kısaca özetleyelim:
| | Rastgele | Absürt | |---|---|---| | Kural | Yok | Tuhaf ama tutarlı | | Okurun hissi | "Anlamadım" | "Anlamamam gerekiyordu ama anladım" | | Tekrar izlenirlik | Düşük | Yüksek, her bakışta yeni detay | | Gerçekle bağ | Kopuk | Uzaktan da olsa bir gerçeğe dokunuyor |
Bizim kuralımız basit: tuhaflığı bir kez seçin, sonra ona sadık kalın. Patates terfi aldıysa, ikinci karede maaş bordrosu da patatese göre düzenlenmeli. Kuralı ikinci cümlede bozarsanız absürtten rastgeleye düşersiniz.
Absürt caps nasıl yapılır?
İyi bir WTF caps planlamayla yapılır. İlk bakışta tesadüf gibi durur ama arkasında düşünülmüş bir iş vardır. Genel caps prensipleri için iyi caps nasıl yapılır yazımız sağlam bir başlangıç; burada absürde özgü adımlara odaklanalım.
Önce sıradan bir durum seçin
Absürt, sıradanın üzerine kurulur. Otobüs beklemek, çay demlemek, grup sohbetinde sessiz kalmak. Okurun kendi hayatından tanıdığı bir zemin olmazsa, üzerine koyduğunuz tuhaflığın tutunacağı yer kalmaz.
Tek bir unsuru bozun
Her şeyi aynı anda tuhaflaştırmayın. Sahnedeki tek bir parçayı değiştirin: otobüs durağında bekleyen bir yolcu yerine bir koltuk, çay demleyen bir anne yerine bir ahtapot. Geri kalan her şey olağan kalsın. Kontrast ne kadar netse, şaşkınlık o kadar temiz gelir.
Ciddi ses tonunu koruyun
Absürt mizahın en güçlü silahı ağırbaşlılıktır. Yazıyı espri yapıyormuş gibi değil, bir haber bülteni ya da resmi yazı gibi kurun. Örneğin:
ÜST: SON DAKİKA: KOLTUK OTOBÜSE BİNMEYİ REDDETTİ ALT: "BEN ZATEN OTURUYORUM" AÇIKLAMASI YAPTI
Metin kendi şakasına gülmüyor. Gülme işini okura bırakıyor.
Sonra kesin
WTF gönderisinde açıklama ölümdür. Altına "yani demek istediğim şu" diye başlayan bir cümle eklerseniz büyüyü kendi elinizle bozarsınız. Görseli, üst yazıyı ve alt yazıyı koyun, gerisini okurun zihnine bırakın.
Hazır bir şablonla başlamak isterseniz şablonlar sayfasına göz atın, sonra doğrudan caps oluşturucu ile yazınızı yerleştirin.
Hazır iskeletler: absürt caps için örnek kalıplar
Kalıp kelimesi absürtle çelişiyor gibi duruyor, farkındayız; absürdün kalıba girmesi başlı başına absürt bir durum. Ama en özgün absürt gönderilerin bile tekrar eden iskeletleri var. Bunları bilmek, her seferinde sıfırdan başlamamanızı sağlıyor.
Resmiyet kalıbı. Saçma bir olayı devlet dairesi ciddiyetiyle anlatmak.
ÜST: SAYIN İLGİLİ ALT: KEDİNİZ BUGÜN İTİBARIYLA EVİN YENİ SAHİBİDİR
Yanlış ölçek kalıbı. Küçük bir şeyi destansı, destansı bir şeyi önemsiz göstermek.
ÜST: İNSANLIK TARİHİNİN EN BÜYÜK SAVAŞI ALT: SON BÖREĞİ KİM ALACAK
Nesne kişileştirme kalıbı. Eşyalara duygu, kariyer, dert vermek.
ÜST: ÇAMAŞIR MAKİNESİ SIKMA MODUNA GEÇTİ ALT: ÇÜNKÜ HAYAT ONU DA SIKTI
Yanlış uzman kalıbı. Bir konuyu hiç alakası olmayan birine danışmak.
ÜST: EKONOMİ HAKKINDA NE DÜŞÜNÜYORSUNUZ ALT: GÜVERCİN: GUR GUR
Sonsuz mantık kalıbı. Bir kuralı alıp absürt sonuca kadar takip etmek.
ÜST: SU İÇMEK SAĞLIKLIYMIŞ ALT: O YÜZDEN DENİZE TAŞINDIM
Yanlış tür kalıbı. Sıradan bir metni bambaşka bir türün diliyle yazmak: market listesini belgesel anlatıcısı ağzından, kombinin arızasını spor spikeri heyecanıyla.
ÜST: VE KOMBİ... SON ANDA... YİNE KAPANIYOR ALT: SEYİRCİLER AYAKTA, KALORİFER BUZ GİBİ
Bu kalıplardan birini seçip kendi sahnenize uyarlarsanız, gönderinin rastgeleye kaymadan tuhaf kalma ihtimali belirgin şekilde artar. Kalıpların kökenine dair daha fazlası için ikonik meme şablonlarının kökenleri yazısını öneririz.
Shitpost, surreal ve WTF: akrabalar ama aynı kişi değil
İnternet mizahında bu üç kavram sık sık birbirine karışır. Bizim kullandığımız ayrım şöyle.
Shitpost, bilerek özensiz, bilerek düşük kaliteli içeriktir. Mizahı "bu kadar kötü olması"ndan gelir. Bulanık görsel, yanlış yazılmış kelime, amaçsız bir çizim. Surreal meme ise bir adım öteye geçer: renkler, bozulmuş yüzler, rüya mantığıyla kurulmuş, neredeyse sanat eseri kıvamında katmanlı tuhaflıklar. WTF bu ikisinin arasında bir yerde durur. Özensiz de olabilir, rüya gibi de olabilir; ama hedefi hep o tek tepkidir: "bu ne şimdi."
Bu türlerin geniş bir haritasını mizah türleri sözlüğü yazımızda çıkardık. Ayrıca dank meme nedir yazısı, absürt internet mizahının küresel serüvenine iyi bir pencere açıyor.
Pratik bir not: sitede WTF akışına attığınız gönderi aynı zamanda meme veya caps kategorisine de uyuyorsa, önce hangi tepkiyi hedeflediğinizi düşünün. Okur tanıdık bir durumu gülerek onaylayacaksa orası meme. Okur "ne?" diye kalakalacaksa orası WTF.
Nasreddin Hoca'dan caps sitelerine: Türk absürdü
Absürt, bize yabancı bir şey değil. Türkçe mizahın köklerinde, mantığı kasten tepetaklak eden fıkralar ve anlatılar zaten var. Nasreddin Hoca'nın göle maya çalma hikâyesi, "ya tutarsa" cevabıyla, absürt mantığın klasik bir örneği olarak sık sık anılır. Sonucu belli olan bir saçmalığı ciddiyetle deneyip, üstüne de ciddi bir gerekçe sunmak; bugünkü WTF capslerinin yaptığı şeyin ta kendisi.
İnternete geçtiğimizde bu gelenek yeni biçimler aldı. Forumlarda, sözlüklerde, ilk caps sitelerinde anlamsızlıktan anlam çıkaran bir dil gelişti. Bunun izlerini Türk caps kültürünün tarihi ve copypasta ve Ekşi Sözlük kültürü yazılarımızda sürüyoruz.
Bizce Türkçe, absürt mizah için özellikle bereketli bir dil. Eklerle oynamak, devrik cümle kurmak, resmi dili gündelik saçmalıkla çarpıştırmak çok kolay. "Tarafınıza bilahare iletilecektir" gibi bürokratik bir ifadeyi bir kedinin mama talebine uyguladığınızda, dilin kendisi şakanın yarısını yapıyor. Kelime oyunlarının bu tarafını merak ediyorsanız Türkçe kelime oyunları yazısına bakabilirsiniz.
WTF gönderisinde sık yapılan hatalar
Her hafta benzer hataların tekrarlandığını görüyoruz; birkaçını not edelim.
Şok ile absürdü karıştırmak. Rahatsız edici, iğrenç ya da acı veren bir görsel "bu ne şimdi" dedirtebilir, ama bu mizah değildir. WTF kategorisi tuhaflığın kategorisi, şiddetin ya da tiksintinin değil. Kan, yaralanma, gerçek kaza görüntüleri burada yer almaz; moderasyon ekibimiz bunları kaldırır.
Gerçek bir kişiyi hedef almak. Absürt bir sahneye tanınmış birini koymak kolay bir yol gibi görünebilir. Biz bunu tercih etmiyoruz. Absürdün gücü, kimseyi küçültmeden de tuhaf olabilmesinde. Patates, koltuk, güvercin; bunlar kimsenin gönlünü kırmıyor.
Rastgeleye düşmek. Yukarıda anlattık, ama tekrar edelim: kuralı olmayan saçmalık okuru yorar. Gönderiyi atmadan önce kendinize sorun: "Bu sahnenin iç mantığını bir cümleyle anlatabilir miyim?" Anlatamıyorsanız muhtemelen rastgele bir şey yaptınız.
Fazla açıklamak. Başlıkta, üst yazıda, alt yazıda ve bir de açıklamada aynı şakayı dört kere yapmak. Bir kere yeter; başlığa "ÇOK SAÇMA AMA İZLEYİN" yazmak da okura ne hissedeceğini söylemektir.
Başkasının içeriğini imzasız almak. Absürt görseller çok hızlı yayılır ve kaynağı çabuk kaybolur. Mümkünse orijinali atıf verin; bu konudaki yaklaşımımızı watermark ve atıf kültürü yazısında anlattık.
Absürt capste yükü fotoğraf mı, yazı mı taşısın?
Bizim gözlemimiz şu: görsel ya da yazı, ikisinden biri sade kalmalı. İkisi birden bağırırsa okur nereye bakacağını şaşırır.
Görsel zaten tuhafsa, mesela çatıya çıkmış bir inek ya da kapının önünde sıraya girmiş ördekler, yazıyı olabildiğince sıradan tutun. Gündelik bir cümle, tuhaf fotoğrafın yanında birden çok daha komik görünür:
ÜST: KOMŞU YİNE ERKENDEN KALKMIŞ ALT: AİDATI DA ÖDEMİŞ
Görsel sıradansa, bir buzdolabı, boş bir koridor, masanın üstündeki bir bardak, bütün absürtlük yazıya düşer. Bu tür kareleri telefonunuzun galerisinde zaten bulursunuz: kimsenin neden çektiğini hatırlamadığı o bulanık priz fotoğrafı, WTF için altın değerinde. Bu durumda yazıya tuhaf bir kural koyun ve onu sonuna kadar götürün. Sıradan bir bardak fotoğrafı, "BU BARDAK ÜÇ YILDIR AYNI MASADA, ARTIK KİRA İSTİYOR" cümlesiyle birden hikâyesi olan bir karaktere dönüşür.
Bir de ölçü meselesi var. Absürt görselde detay önemlidir; bulanık, kesilmiş ya da çok küçük bir fotoğraf, şakanın asıl parçasını gizleyebilir. Okurun o tek tuhaf unsuru ilk bakışta fark edebilmesi gerekir. Fark edemiyorsa, yazınız ne kadar iyi olursa olsun gönderi havada kalır. Emin olamıyorsanız görseli bir arkadaşınıza gösterin ve ilk neye baktığını sorun; cevap sizin hedeflediğiniz şey değilse kırpın ya da başka bir kare seçin.
WTF akışından sonra nereye?
Bu sayfanın üstündeki akış topluluğun gönderileriyle besleniyor. En taze tuhaflıklar için yeni sıralamasına, o gün en çok konuşulanlar için trend sayfasına bakabilirsiniz. Haftanın özetini isteyenler için haftanın en komikleri listesi her hafta güncelleniyor ve WTF gönderileri orada da sık sık boy gösteriyor.
Kendi gönderinizi hazırlarken önce akışta biraz vakit geçirmenizi öneriyoruz. Hangi kalıpların tuttuğunu, hangilerinin tükendiğini görmek, sıradaki fikrinizi keskinleştirir. Sonra yap sayfasından caps, görsel ya da video gönderinizi oluşturun. Topluluğun en üretken üyelerini merak ediyorsanız liderlik tablosu da orada.
Absürt mizah biraz da ruh hâli işi. Kendinizi hangi tip mizaha yakın hissettiğinizi test etmek isterseniz hangi caps karakterisin ve meme kültürü testi eğlenceli birer mola sunuyor. Absürdün yanında daha yumuşak bir şey arıyorsanız tatlılık kategorisi iyi bir panzehir; tarih sahnelerini tuhaflaştırmayı seviyorsanız tarih akışı da ilham verebilir.