Tarih capslerinde trajik olaylar hakkında şaka yapmak yasak mı?

Trajik olayları, yani savaşları, salgınları, felaketleri ve büyük kayıpları şakanın hedefi yapan gönderileri akışta tutmuyoruz. Olayın ağırlığını küçülten, ölenlerle ya da acıyı yaşayan topluluklarla dalga geçen içerik kaldırılır. Buna karşın bir dönemin sıradan günlük hayatını ya da insanların değişmeyen huylarını anlatan saygılı mizah serbesttir.

Anakronizm nedir ve neden tarih mizahında bu kadar çok kullanılıyor?

Anakronizm, bir döneme ait olmayan bir eşyayı, sözü ya da durumu o döneme yerleştirmektir. Roma senatörünün toplantı maili ya da piramit ustasının proje takvimi gibi. Bizce en güvenli tarih mizahı yöntemidir, çünkü bilgiyi çarpıtmadan sadece bakış açısını değiştirir ve okur bunun bilerek yapılmış bir oyun olduğunu hemen anlar.

Tarihi kişiler hakkında caps yapabilir miyim?

Genel kültürün parçası olmuş eski dönem figürleri üzerinden, onları aşağılamadan yapılan hafif şakalar olabilir. Ama onlara uydurma sözler yakıştıran, siyasi okuma gerektiren ya da bugün hassasiyet taşıyan kişiler üzerine kurulan gönderileri paylaşmıyoruz. Uydurma alıntılar zamanla gerçek bilgi gibi dolaşıyor; bu yüzden bu konuda titiziz.

Tarih capsi yapmak için tarih bilgim yeterli değil, ne yapmalıyım?

Herkesin okulda gördüğü konulardan başlayın: piramitler, Roma, şövalyeler, matbaa ya da ilk uçuş gibi. Emin olmadığınız ayrıntıyı yazmayın; şakayı olayın kendisine değil, o dönemdeki sıradan insanın gündelik derdine dayandırın. Sonra şablonlar sayfasından bir görsel seçip caps oluşturucuda kısa bir üst ve alt yazı ekleyin.

Tarih kategorisi ile nostalji kategorisi arasındaki fark ne?

Tarih kategorisi eski çağlardan yakın döneme kadar geçmişin tamamını kapsar ve tarih dersi capslerini de içerir. Nostalji kategorisi ise daha çok kendi çocukluğumuza ve gençliğimize, yani son birkaç on yılın eşyalarına ve alışkanlıklarına odaklanır. Kaset ya da disket gibi konular ikisine de uyar; hangisinde paylaşacağınız size kalmış.

Bölüm

Tarih capsleri

Tarihten komik anlar.

Bu kategori henüz yeni.

Tarih kategorisinde henüz yeterince gönderi yok. İlk paylaşan sen ol — caps yükle ve bu kategoriyi başlat.

Tarih üzerine · 10 dk okuma

Tarih capsleri, geçmişteki insanları bugünün gündelik dertleriyle buluşturan caps, meme ve kısa şakalardır: toplantıdan sıkılan Roma senatörü, kira hesabı yapan Orta Çağ köylüsü, proje teslimini yirmi yıl erteleyen piramit ustası. Bizce iyi bir tarih şakası iki şey yapar; güldürür ve olayı hafife almadan küçük bir şey hatırlatır.

Açık konuşalım, tarih dersinden en çok hatırladığımız şey çoğu zaman bir antlaşma maddesi değil, sınıfta birinin yaptığı espridir. O espri bazen bilgiyi bizden daha iyi korumuştur.

Tarih mizahı neden bu kadar komik?

Tarih mizahının motoru zaman farkıdır. Bin yıl önce yaşamış birini alıp ona bugünün dilini, bugünün sıkıntılarını yüklediğinizde beyin iki dünya arasında bir kıvılcım görür. Mizah teorisinin "uyumsuzluk" dediği şey tam olarak budur; bunu daha ayrıntılı merak edenler için neden bazı şakalar tutar yazımıza bakmalarını öneririz.

Şöyle bir sahne düşünün: taş devrinden bir adam, mağara duvarına yeni bir bizon çizmiş ve yanındaki arkadaşı çizime bakıp yorum yapıyor. Üst yazı: "ATEŞİ BULDUK, BİZONU ÇİZDİK". Alt yazı: "BİRİ HÂLÂ 'BU BİZON MU AT MI' DİYOR". Burada kimse küçümsenmiyor, kimsenin acısıyla dalga geçilmiyor. Sadece herkesin tanıdığı bir durum, yani yaptığınız işin anlaşılmaması, çok eski bir sahneye taşınıyor.

Bir de tanıma hazzı var. Tarih capsi, okurun biraz bilgi sahibi olmasını ister. Piramitleri, Roma'yı, matbaanın icadını bilen kişi şakayı yakaladığında kendini zeki hisseder. Bu duygu, sıradan bir kedi capsinin veremeyeceği türden bir tatmin sağlar.

En komik tarih capsleri hangi türlerden çıkıyor?

Akışta zamanla birkaç belirgin tür oluştu; hangi türde yazdığınızı bilmek, şakanın dozunu ayarlamayı kolaylaştırıyor.

| Tür | Ne yapar | Örnek fikir | | --- | --- | --- | | Anakronizm | Geçmişe bugünün eşyasını ya da dilini koyar | Roma senatosunda "BU TOPLANTI MAİL OLABİLİRDİ" | | Tarih dersi | Öğrencinin gözünden ders, sınav, ezber | Tarihleri karıştıran öğrencinin iç sesi | | İcat ve keşif | Bir buluşun ilk gününü hayal eder | Tekerleği bulan kişiye "PATENTİ VAR MI" diye soran komşu | | Günlük hayat | Eski çağlarda sıradan insanın derdi | Orta Çağ köylüsünün kira hesabı | | Nostalji tarihi | Yakın geçmiş, yani bizim çocukluğumuz | Disket, kaset, çevirmeli telefon |

Anakronizm, bizim en sevdiğimiz tür. Çünkü bilgiyi değiştirmiyor, sadece bakış açısını değiştiriyor. Mısır'da piramit inşa eden ustalar üzerine şöyle bir caps düşünün: "PROJE TESLİMİ: 20 YIL SONRA". Alt yazı: "MÜŞTERİ: EN TEPEYE BİR DE ÜÇGEN EKLESEK". İş hayatını bilen herkes güler; bu tür şakaların iş dünyası tarafı için iş yeri capsleri sayfası da iyi bir komşu.

Nostalji tarihi ise ayrı bir dünya. On beş yirmi yıl önceki bir şeyin bugün "tarih" sayılması başlı başına komik. O yüzden bu türdeki gönderiler bazen nostalji kategorisi ile de kesişiyor; ikisini birbirinden ayırmaya çok uğraşmıyoruz.

Tarih mizahında saygı sınırı nerede?

Bu kategorinin en önemli bölümü bu, o yüzden lafı dolandırmayalım. Tarih sadece krallar, icatlar ve komik kıyafetlerden oluşmuyor. Savaşlar, salgınlar, kıtlıklar, soykırımlar, depremler ve sayısız insanın gerçekten yaşadığı acılar da tarihin parçası. Bizim çizgimiz net: insanların yaşadığı büyük acıları punchline yapan gönderiler bu akışta yer bulmaz.

Peki neden? Çünkü mizah bir hedef seçer. Bir şaka güldürürken birilerini hep "hedef" hâline getirir. Hedef zamanın garipliği, insanın değişmeyen huyları, bürokrasi, sınav stresi olduğunda kimse zarar görmez. Hedef, ölen insanlar ya da hâlâ o acının izini taşıyan topluluklar olduğunda şaka artık şaka olmaktan çıkar. Bizce buradaki soru "komik mi" değil, "kime gülüyoruz" sorusudur.

Bir de şu var: bir trajedinin kendisiyle dalga geçmek ile o trajedinin etrafındaki bir insani detayı sevgiyle anlatmak aynı şey değildir. Mesela zor bir dönemde yaşayan birinin annesine yazdığı mektuptaki sıradan dertler, yüzyıllar sonra bile dokunaklı ve hatta gülümsetici olabilir. Bu tür içerik, olayı küçültmez; aksine insanı görünür kılar. Ama bunu yapmak ustalık ister ve emin değilseniz yapmamak en doğrusudur.

Pratik bir test

Gönderiyi yayınlamadan önce kendimize sorduğumuz üç soru var:

Bu olayı yaşamış birinin torunu bu capsi görse incinir mi?
Şakanın hedefi bir durum mu, yoksa bir insan grubu mu?
Bu capsi yapmak için olayın ağırlığını küçültmem gerekiyor mu?

Bu sorulardan birine bile "evet" diyorsanız, başka bir fikre geçin. Emin olamadığınız durumlarda gönderiyi bir gün bekletmek de işe yarar; ertesi sabah aynı capse baktığınızda neyin komik neyin sadece sert olduğunu çok daha net görürsünüz. Tarihte güldürecek o kadar çok zararsız malzeme var ki, sınırı zorlamaya gerçekten gerek yok.

Siyaset ve güncel tartışmalar bu akışa girmiyor

Tarih ile siyaset arasındaki çizgi bazen incedir, bunun farkındayız. Yakın dönem tarih, liderler, partiler, sınır anlaşmazlıkları ve ülkeler arası hassas meseleler çok kolay bir kavgaya dönüşebilir. Bu yüzden akışta siyasi okuma gerektiren, belli bir tarafı yüceltip diğerini aşağılayan tarih capslerini tutmuyoruz.

Bunun sebebi mizahtan korkmamız değil; bu sayfanın amacı kavga değil kahkaha. Bir tarih capsinin yorum kısmı yüz mesajlık bir tartışmaya döndüğünde artık kimse gülmüyor. Moderasyon anlayışımızın genel mantığını merak edenler sansür, moderasyon ve özgür ifade dengesi yazımızda neden böyle düşündüğümüzü okuyabilir.

Aynı şekilde gerçek tarihi şahsiyetleri aşağılayan, onlara uydurma sözler yakıştıran gönderileri de sevmiyoruz. "Şu kişi aslında şunu söylemiş" diye uydurulmuş bir alıntı, espri olarak başlasa bile bir süre sonra internette gerçek bilgi gibi dolaşmaya başlıyor. Tarih mizahı yaparken bilgiyi bozmamak bizce en temel sorumluluk.

Tarih capsi nasıl yapılır?

Genel caps yapma tekniklerini iyi caps nasıl yapılır yazımızda uzun uzun anlattık. Burada sadece tarih kategorisine özgü birkaç ipucu verelim.

Bildiğiniz bir şeyden başlayın

En iyi tarih capsleri, herkesin okulda en az bir kere duyduğu olaylardan çıkar. Çok niş bir bilgi üzerine kurulan şaka, sadece o konuyu bilen birkaç kişiyi güldürür. Piramitler, Roma, şövalyeler, matbaa, ilk uçuş, ilk telefon gibi geniş kitlenin tanıdığı konular daha rahat çalışır.

Bilgiyi yanlış vermeyin

Espri yaparken tarihi olayı çarpıtmamaya dikkat edin. Anakronizm serbest, çünkü herkes onun bilerek yapılmış bir oyun olduğunu anlıyor. Ama yanlış bir tarih, yanlış bir isim ya da uydurma bir "ilginç bilgi", şakanın gücünü azaltır ve yorumlarda düzeltme yağmuruna yol açar. Emin olmadığınız ayrıntıyı hiç yazmamak, yanlış yazmaktan iyidir.

Kısa tutun

Tarih capsi okurdan biraz bağlam ister; bir de üstüne uzun metin koyarsanız kimse sonuna kadar okumaz. Üst yazı sahneyi kursun, alt yazı patlasın. Örneğin üst yazı: "MATBAA İCAT EDİLDİ". Alt yazı: "İLK BASILAN ŞEY: YAZIM HATASI". Hepsi bu kadar.

Bir kural daha: tarihi okurun kafasında bırakın, kareye yazmayın. "MS 1450 CİVARINDA MATBAA..." diye başlayan bir üst yazı ders kitabı gibi okunur. Okur zaten biliyorsa tarih gereksiz, bilmiyorsa da şakayı tarih kurtarmaz.

Doğru şablonu seçin

Bazı görsel kalıplar tarih mizahı için biçilmiş kaftan. İki seçenek arasında kalan karakter, beyni giderek aydınlanan kişi, arkasına bakıp başkasını süzen adam gibi şablonlar tarihi karşılaştırmalar için çok iyi. Şablonlar sayfasından birini seçip caps oluşturucuda kendi yazınızı ekleyebilirsiniz. Bu kalıpların nereden geldiğini merak edenler için ikonik meme şablonlarının kökenleri yazısı da tarih meraklılarına ayrı bir keyif verir; memelerin de bir tarihi var sonuçta.

Tarih dersi capsleri: sınıfın ortak hafızası

Akıştaki en kalabalık grup muhtemelen ders ve sınav capsleri. Herkes bir dönem bir tarihi ezberleyip sınav kâğıdını görünce her şeyi unuttu; bu ortak deneyim, bu capsleri çok geniş bir kitleye ulaştırıyor.

Şöyle bir örnek düşünün. Üst yazı: "SINAVDAN ÖNCEKİ GECE BÜTÜN TARİHLERİ EZBERLEDİM". Alt yazı: "SINAVDA TEK HATIRLADIĞIM: ÖĞRETMENİN KAZAĞI". Burada hedef öğrencinin kendisi, yani şakayı yapan kişi kendi hâline gülüyor. Bu, mizahın en güvenli ve en samimi biçimlerinden biri.

Öğretmen tarafı da ayrı bir malzeme deposu. Tarihi olayları anlatırken kendinden geçen, zil çaldıktan sonra "BUNU DA BİLİN, SINAVDA ÇIKABİLİR" diyerek üç sayfa daha açan öğretmen tipi herkesin tanıdığı bir karakter. Bir klasik daha: haritada bir yeri gösterirken çubuğu tam yanlış ülkeye dayayan ve bunu fark eden tek kişinin arka sıradaki öğrenci olduğu an. Bu tür gönderiler için öğrenci capsleri ve öğretmen capsleri sayfaları da doğal birer komşu. Bizce burada da aynı ölçü geçerli: öğretmenle sevgiyle dalga geçin, aşağılamayın.

Eski çağlarda sıradan insan capsleri

Tarih kitapları genellikle kralları, savaşları ve büyük olayları anlatır. Ama o dönemlerde yaşayan sıradan insanın derdi de vardı: su taşımak, hasat, komşuyla anlaşmazlık, ev işleri, bitmek bilmeyen işler. Bizce tarih mizahının en sıcak ve en az riskli damarı burası.

Bir Orta Çağ köylüsünü düşünün. Üst yazı: "KALEYE VERGİ, KİLİSEYE VERGİ, DEĞİRMENE VERGİ". Alt yazı: "BENİM BU AY NEYİM KALDI". Bu capste acıyla dalga geçilmiyor, bugünün insanı ile o günün insanı arasında bir dayanışma kuruluyor. Okuyan kişi "demek ki bu dert hep varmış" diye gülüyor. Maaş ve zam şakalarını sevenler bu tonu zam capsleri sayfasında da bulabilir.

Antik bir pazarda alışveriş yapan biri de iyi bir sahne. Üst yazı: "İKİ KEÇİYE BİR ÇUVAL BUĞDAY". Alt yazı: "PAZARLIK: ÜÇ SAAT". Takas ekonomisi gibi aslında öğretici bir konu, pazarlık alışkanlığı gibi herkesin tanıdığı bir davranışla buluşunca hem hatırlanır hem güldürür. Bizim aradığımız tam olarak bu: öğretmeye çalışmadan bir şey öğreten şaka.

Birkaç hazır sahne daha bırakalım, isteyen alıp kendi görseliyle denesin:

Mısırlı bir katip, taş tabletin başında: "ÜST: BÜTÜN GÜN HİYEROGLİF YAZDIM / ALT: PATRON 'BUNU DA KISA ÖZETLER MİSİN' DEDİ".
Roma'da su kemerine bakan bir işçi: "ÜST: SU ŞEHRE GELDİ / ALT: SIRA KOMŞUNUN 'BİZİM BASINÇ DÜŞÜK' ŞİKÂYETİNDE".
Kervansarayda sabah: "ÜST: DEVE HAZIR, YÜK HAZIR / ALT: KERVANDAN BİRİ 'BİR ÇAY DAHA İÇSEK' DİYOR".

Disket, kaset, ankesör: yakın geçmiş de tarih mi?

Bir gün birinin size disketi "kaydet ikonu" diye tanıttığını düşünün. İşte o an, yakın geçmişin de tarih olduğunu kabul etmek zorunda kalırsınız. Kaset, çevirmeli telefon, ankesörlü telefon kartları, internet kafeler, ilk cep telefonları; hepsi artık birer tarihi eser gibi.

Bu tür capsler tarih kategorisinde de nostalji kategorisinde de yayınlanabilir. Biz bu esnekliği seviyoruz. Kendinizi test etmek isterseniz 90'lar nostalji testi iyi bir başlangıç. Türk internetinin kendi tarihini merak edenler için de Türk caps kültürünün tarihi yazımız, caps denen şeyin nereden geldiğini adım adım anlatıyor.

Yakın geçmişin güzel yanı, herkesin kendi anısıyla katkı sunabilmesi. Birinin hatırladığı ilk mesajlaşma programı, bir başkasının okul çantasındaki eşya, bir diğerinin evdeki tüplü televizyonu; hepsi aynı gönderinin altında küçük bir hatıra sohbetine dönüşebiliyor. Bizce bu, tarih kategorisinin en sıcak köşesi. Tek ricamız, bu anıları anlatırken bugünün gençleriyle küçümseyici bir tonda dalga geçmemek; "bizim zamanımızda" diye başlayan her cümle bir şikâyete dönmek zorunda değil.

Örnek bir caps. Üst yazı: "ÇOCUKLUĞUMDA İNTERNETE GİRMEK İÇİN". Alt yazı: "EVDE KİMSENİN TELEFONLA KONUŞMAMASI GEREKİYORDU". Genç okurlar bunu anlamayabilir; ama tam da bu anlaşılmama hâli, ayrı bir şaka kaynağı olarak yorumlara taşınıyor.

Tarih akışında tutan gönderilerin ortak noktası

Rakam vermeyeceğiz, çünkü sayarak tutmadık; ama gözlemimiz şu: öne çıkan tarih capsleri genellikle tek bir fikre sahip, tarihi bilgiyi doğru kullanıyor ve kimseyi hedef almıyor. Yani kısa, doğru ve iyi niyetli.

Ayrıca bu gönderiler bir tür "bizden biri" hissi veriyor. Roma askerini, Mısırlı ustayı ya da Orta Çağ köylüsünü bize benzetiyorlar. O insanlar da yoruluyordu, o insanlar da işini sevmeyen patronla uğraşıyordu, o insanlar da hafta sonunu bekliyordu. Bu benzetme hem güldürüyor hem de tarihi biraz daha insani kılıyor.

Beğenilen gönderileri görmek isterseniz haftanın en komikleri ve trend sayfalarına göz atın. Kendi capsinizi paylaştıktan sonra liderlik tablosunda yerinizi takip edebilirsiniz. Kelime oyunlarına dayanan tarih şakaları yapmak isteyenler için Türkçe kelime oyunları ve dil mizahı yazısı da faydalı olabilir; atasözü ve deyim bilginize güveniyorsanız atasözünü tamamla testi de hoş bir mola.

Sık sorulanlar

Tarih capslerinde trajik olaylar hakkında şaka yapmak yasak mı?: Trajik olayları, yani savaşları, salgınları, felaketleri ve büyük kayıpları şakanın hedefi yapan gönderileri akışta tutmuyoruz. Olayın ağırlığını küçülten, ölenlerle ya da acıyı yaşayan topluluklarla dalga geçen içerik kaldırılır. Buna karşın bir dönemin sıradan günlük hayatını ya da insanların değişmeyen huylarını anlatan saygılı mizah serbesttir.
Anakronizm nedir ve neden tarih mizahında bu kadar çok kullanılıyor?: Anakronizm, bir döneme ait olmayan bir eşyayı, sözü ya da durumu o döneme yerleştirmektir. Roma senatörünün toplantı maili ya da piramit ustasının proje takvimi gibi. Bizce en güvenli tarih mizahı yöntemidir, çünkü bilgiyi çarpıtmadan sadece bakış açısını değiştirir ve okur bunun bilerek yapılmış bir oyun olduğunu hemen anlar.
Tarihi kişiler hakkında caps yapabilir miyim?: Genel kültürün parçası olmuş eski dönem figürleri üzerinden, onları aşağılamadan yapılan hafif şakalar olabilir. Ama onlara uydurma sözler yakıştıran, siyasi okuma gerektiren ya da bugün hassasiyet taşıyan kişiler üzerine kurulan gönderileri paylaşmıyoruz. Uydurma alıntılar zamanla gerçek bilgi gibi dolaşıyor; bu yüzden bu konuda titiziz.
Tarih capsi yapmak için tarih bilgim yeterli değil, ne yapmalıyım?: Herkesin okulda gördüğü konulardan başlayın: piramitler, Roma, şövalyeler, matbaa ya da ilk uçuş gibi. Emin olmadığınız ayrıntıyı yazmayın; şakayı olayın kendisine değil, o dönemdeki sıradan insanın gündelik derdine dayandırın. Sonra şablonlar sayfasından bir görsel seçip caps oluşturucuda kısa bir üst ve alt yazı ekleyin.
Tarih kategorisi ile nostalji kategorisi arasındaki fark ne?: Tarih kategorisi eski çağlardan yakın döneme kadar geçmişin tamamını kapsar ve tarih dersi capslerini de içerir. Nostalji kategorisi ise daha çok kendi çocukluğumuza ve gençliğimize, yani son birkaç on yılın eşyalarına ve alışkanlıklarına odaklanır. Kaset ya da disket gibi konular ikisine de uyar; hangisinde paylaşacağınız size kalmış.